توصیف و تحلیل شاخص های سبک معیشتی طلاب علوم دینی(2)
213 بازدید
تاریخ ارائه : 5/8/2013 9:07:00 AM
موضوع: اخلاق و عرفان

بیش از پیش، نگاه سطحی  و توصیفی به تعاریف برگرفته از متن دین، در خصوص مسئله دنیا و ثروت خواهی طلاب و فهم نادرست آن، کژراهه ای را در برابر افراد غیر مُطلع از اندیشه های دینی، قرار داده است. در این مجال، قبل از ارائه الگویی های مطلوب از سبک زندگی معیشتی طلاب و روحانیون، به تبیین مسئله دنیا و دنیاخواهی می پردازیم.

 گردآوری مال دنیا

واژه هایي همچون خير، رحمت و حسنه بارها در قرآن کریم بر دنيا و مصاديق آن، اطلاق گردیده است. حتي مال و ثروت که از بارزترين و مهم ترين مصاديق دنياست باعث قوام و استواري جامعه شمرده شده و از دادن آن بدست سفيهان نهي شده است[1]. در میان یکصد و پانزده آیه از قرآن کریم، که کلمه دنیا را به کار برده است، به بیان چند نمونه ممدوح بسنده می کنیم. «إِنْ تَرَكَ خَیْراً»[2]-  «من ذالذي يقرض الله قرضاً حسناً فيضاعفهُ له اضعافاً کثيره»[3] که به ممدوح بودن و خیر بودن مال حلال و گراوری این نوع از مادیات و ثروت اشاره دارد. چنانچه در روایات متعددی هم شاهد آن هستیم که در کنار امر به انفاق، گرد آوری و مال خواهی دنیوی را مذموم نمی دانند و حتی در برخی موارد ممدوح و خوب می دانند. «الْكَادُّ عَلَى عِیَالِهِ‏ كَالْمُجَاهِدِ فِی سَبِیلِ اللَّه»[4]- «مثل الذين ينفقون اموالهم في سبيل الله کمثلِ حبّةٍ أنبتت سبع سنابل في کُلّ سُنبلةٍ مأَةُ حبّه»[5] و یا در روایتی از کتاب أسد الغابه که آورده اند؛ پیامبر اکرم (ص) دست کارگری را که پینه بسته بود بوسید!

اما در مقابل، آیات و روایاتی هستند که انسان را از دنیا و مال خواهی و این قبیل موارد منع کرده و مورد مذمت قرار داده است. در حديثي از امام باقر ( ع ) اين معني به روشن ترين وجه بیان شده است؛ «ماذئبان ضاريان في غنم ليس لها راع، هذا في اولها و هذا في آخرها بأسرع فيها من حبّ المال والشّرف في دين المؤمن». دو گرگ درنده دريک گلّه بي چوپان که يکي در اول گلّه و ديگري در آخر آن باشد آنقدر ضرر نمي زنند که مال پرستي و جاه طلبي و دنيا خواهي به دين مؤمن ضررمي رساند.[6] و یا در آیه «وَ مَا الْحَیاةُ الدُّنْیا إِلاَّ لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ لَلدَّارُ الْآخِرَةُ خَیْرٌ لِلَّذینَ یَتَّقُونَ أَ فَلا تَعْقِلُونَ»[7] و یا حدیث « إِنَّ مَثَلَ‏ الدُّنْیَا مَثَلُ‏ الْحَیَّة»[8] که همگی هشدار دهنده و مذموم هستند. اما با همه اینها آیا امکان جمع بین این دو قطب برای یک طلبه و یک روحانی وجود دارد یا خیر ؟

ملاک چیست؟

شاخص بین دنیا خواهی و دنیا گریزی یک طلبه علوم دینی، مفهوم حدیث گهربار مولی الموحدین حضرت علی بن ابی طالب علیه السلام است. قال: «ان جعلت دينک تبعا لدنياک اهلکت دينک و دنياک و کنت في الآخرة من الخاسرين، ان جعلت دنياک تبعا لدينک احرزت دينک و دنياک و کنت في الآخرة من الفائزين». يعني: اگر دينت را تابع دنيايت کني، دين و دنيايت، هر دو را از بين برده اي و در آخرت از زيانکاران خواهي بود، امّا اگر دنياي خود را تابع دينت کني دين و دنياي خود را بدست آورده اي و در آخرت از رستگاران خواهي بود.

باتوجه به این حدیث ملاک و شاخص بین دنیا خواهی و دنیا گریزی به دست می آید اما دراین بین سئوال دیگری باقی می ماند و آنهم اینکه؛ جمع آوری مال دنیا برای یک طلبه، تا چه حدی ممدوح است؟ آنهم مالی که تابع آخرت باشد!

میزان چیست؟

از امام کاظم ( ع ) نقل شده که حضرت فرمودند: «اجعلوا لأنفسکم حظّا من الدنيا بأعطائها ما تشتهي من الحلال و ... واستعينوا بذلک علي امورالدين»[9]. بابرآوردن خواهشهاي نفساني خود از حلال، تا آنجا که به مروّت لطمه نزند و به اسراف نينجامد، به نفسهاي خويش از دنيا بهره دهيد و از اين طريق براي امور دين خود کمک بگيريد.

‏با دقت نظر در این حدیث شریف میزان جمع مال و توجه به ثروت اندوزی به صورت کاملا روشن، تبیین می گردد. البته احاله به فهم و تعیین میزان به شخص، از جمله چیزهایی است که در بیشتر مسائل شرعی و اخلاقی مورد استفاده و ارائه قرار گرفته است. یا این حساب جمع آوری مال دنیا باید تا آن میزان باشدکه:

1.به مروت و مردانگی لطمه ای نزند.

2.به اسراف نیاجامد.

3.یادخدا را از زندگی انسان بیرون نکند.

4.باعث طغیان و ظلم و خلق نشود.

5.موجب فراموشی بندگان خدا نشود.

6. موجب تکبر و خود بینی و حتی حرص نشود و...

 
ومن الله التوفیق

..........................................................................

[1]اخلاق در قران –مصباح یزدی- ج 1   

[2] بقره-180

[3] بقره 245

[4] -  الکافی، 5، ص88

[5] بقره 261

[6] اصول کافي، ج 2( باب حبّ الدنيا ) حديث 3.

[7] انعام 32

[8] نهج البلاغه، خطبه68

[9] ميزان الحکمة، ج 4ص1743